Chuyện Hà Nội và văn minh ứng xử

Chuyện Hà Nội và văn minh ứng xử

Hà Nội có thể bêu tên người mặc “hở hang, phản cảm”. Theo dự thảo Quy tắc ứng xử nơi công cộng, người dân "không nên mặc trang phục không phù hợp thuần phong mỹ tục, gây phản cảm”, nếu vi phạm sẽ bị nhắc nhở, phê bình công khai.

Tôi chưa thấy thành phố Sài Gòn có dự thảo hay ý kiến ý cò gì trong vấn đề này. Có lẽ các cô gái Hà Nội ngày nay “văn minh tân tiến” hơn các cô gái Sài Gòn chăng? Vì thế người dân Sài Gòn vẫn thản nhiên như không, ăn mặc búa xua theo ý mình chẳng ai nhắc nhở phê bình gì. Nhắc nhở nhiều khi lại bị các cô phản ứng cho ăn vài cái gót giầy lỗ đầu. “Anh làm gì có quyền nhắc nhở tôi, anh không là bồ của tôi hay chồng tôi, đừng có ấm ớ, anh định tán tôi hay sao?”

Nhưng ở Hà Nội thì ai cũng có quyền được nhắc nhở, phê bình theo đúng “luật” quy tắc ứng xử. “Cô ăn mặc thiếu vải tôi có quyền phê bình công khai.”

Vậy hãy thử nhìn xem cái quy tắc đó của mấy ông ở Sở Văn Hóa và Thể Thao TP Hà Nội đang tham khảo ý kiến người dân về dự thảo quy tắc ứng xử nơi công cộng trên địa bàn Thành phố, trong đó đáng chú ý nhất là hình phạt bêu tên người ăn mặc hở hang trên báo chí.

Chỉ nên có khuyến cáo về trang phục ở những nơi nhất định như đền, chùa, lăng tẩm.

Quy tắc gồm có những gì?

Ngày 3/2 vừa qua, Hà Nội bắt đầu tổ chức lấy ý kiến đóng góp xây dựng dự thảo Quy tắc ứng xử nơi công cộng.

Theo dự thảo, các tổ chức và cá nhân làm việc, sinh sống, công tác, tham quan, học tập trên địa bàn không nên nói to, gây ồn ào; nói tục, chửi bậy; hút thuốc, khạc nhổ, phóng uế tùy tiện; xả rác thải, chất thải trái nơi quy định; viết bậy, bôi bẩn lên các công trình công cộng và không mặc trang phục hở hang trái với thuần phong mỹ tục, gây phản cảm…

Tại khu vui chơi giải trí, điểm tham quan, nhà ga, bến tàu hay sân bay... dự thảo nêu quy tắc không chen lấn, xô đẩy, gây rối; ăn uống, ngủ, nghỉ tùy tiện... Người bán không tranh giành khách, chèo kéo; nâng giá hàng hóa và dịch vụ đối với khách du lịch. Hà Nội cho rằng việc ban hành quy tắc ứng xử nơi công cộng nhằm từng bước xây dựng những chuẩn mực đạo đức hướng tới thành phố thanh lịch, văn minh; góp phần giữ gìn và phát triển truyền thống văn hóa tốt đẹp của thủ đô và đất nước.

Tổ chức, cá nhân thực hiện tốt Quy tắc sẽ được biểu dương, khen thưởng và nếu vi phạm sẽ bị nhắc nhở, phê bình công khai trên phương tiện thông tin đại chúng.

Quy định có rất nhiều chi tiết, chắc chắn không có một người dân Hà Nội nào dù thông minh đến đâu cũng không thể nhớ hết. Vì nếu nó được thành hình, dán lên tường, đứng đọc cũng đã thấy mỏi mắt rồi, nhớ một hai điều đã khó, nhớ đến hàng trăm “điều nên làm” và “không nên làm” thì xin thua thôi.

Mặc hở thế này mà đi lễ chùa à?

Tôi chỉ xin tường thuật đôi dòng đầu tiên:

Điều 1. Mục đích
1. Từng bước xây dựng, hình thành những chuẩn mực đạo đức nhằm điều chỉnh lời nói, thái độ, hành vi của cá nhân, tổ chức nơi công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội, xây dựng Thành phố thanh lịch, văn minh.
2. Góp phần giữ gìn và phát triển truyền thống văn hóa tốt đẹp của Thủ đô và đất nước, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Điều 2. Phạm vi và đối tượng áp dụng
1. Phạm vi áp dụng của Quy tắc là nơi công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội.
2. Đối tượng áp dụng của Quy tắc là các tổ chức và cá nhân làm việc, sinh sống, công tác, tham quan, học tập trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Điều 3: Quy tắc ứng xử chung
Có hàng trăm điều “Nên làm” và “Không nên làm”…
Nói rõ hơn là tất cả mọi công dân của TP Hà Nội đều phải tuân theo, không ngoại trừ bất cứ ai già trẻ lớn bé gái trai ông già bà già và trẻ con…

Đúng là một văn bản dài dòng làm ra cho có thôi. Chẳng ai nhớ đâu, ngay cả đến mấy ông chịu trách nhiệm cũng không thể nhớ hết được nên sẽ chẳng có ai làm, chẳng có ai nhắc nhở phê bình đâu.

Vì thế dự thảo vừa ló đầu ra đã bị người dân phản ứng quyết liệt.

7 câu hỏi trước khi bêu ăn mặc hở hang

Theo báo Pháp Luật Online: Sở Văn Hóa và Thể Thao TP Hà Nội đang tham khảo ý kiến người dân về dự thảo quy tắc ứng xử nơi công cộng trên địa bàn TP, trong đó đáng chú ý nhất là hình phạt bêu tên người ăn mặc hở hang trên báo chí.

Khoan bàn tới chuyện vi phạm chính những luật lệ đang có như quy định xử phạt vi phạm hành chính, quyền riêng tư cá nhân, điều khoản trên của dự thảo này vẫn vấp phải hàng loạt bất cập đến phi lý.

Ở góc độ một người dân chưa bao giờ ăn mặc hở hang khi ra đường, người viết cũng có thể chỉ ra những điểm vô lý đi ngược thời đại, ngược ý dư luận và ngược cả đà phát triển tự nhiên của con người.

- Thời này là thời nào?
Trong các khẩu hiệu xây dựng các đô thị lớn trong cả nước, tiêu chí hiện đại, nghĩa tình luôn được đề cao. Thế nào là hiện đại? Nôm na đó là phát triển và tự do. Thời hiện đại là con người được cởi bỏ những rào cản gò bó, không cần thiết để tư tưởng được thực sự tự do, thúc đẩy óc sáng tạo.

Ăn, mặc, ở, đi lại là những hoạt động căn bản, thiết yếu nhất của con người… Thời này mà còn có chuyện bắt mặc cái này, không cho mặc cái nọ thì đến trẻ con nó cũng phản đối.

Những chuyện khôi hài nhỏ nhất đến chuyện nước mắm ở VN

Những chuyện khôi hài nhỏ nhất đến chuyện nước mắm ở VN

Đọc những trang tin tức mới nhất ở VN làm người dân nóng mặt vì xấu hổ và tức giận.

Từ chuyện ông Phó Giám Đốc và cô tạp vụ đến chuyện nhà sư đánh bạc với ba cô gái đêm khuya đến chuyện nước mắm gây ung thư.

Chẳng biết từ đâu bỗng rộ lên tin tức “giật gân” về ông Giám Đốc sờ đùi cô tạp vụ gây nên cuộc tranh cãi thú vị.

Ông Phó Giám đốc làm gì và cô tạp vụ trả lời ra sao

Phó Giám Đốc Sở Văn Hóa - Thể Thao và Du Lịch tỉnh Cà Mau "choàng tay qua đùi nữ tạp vụ" của Sở này được đăng tải gây xôn xao dư luận.

Báo giới trong nước dẫn lời ông Trần Hiếu Hùng, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau cho hay, Phó Giám đốc Hồ Ngọc Tấn đã có giải thích về hành động của mình. Trước hết là lời trần tình của ông Hồ Ngọc Tấn, Phó Giám Đốc Sở Văn Hóa – Thể Thao và Du Lịch tỉnh (VHTTDL) Cà Mau.

Ông Tấn cho hay, khi nữ tạp vụ nói có ảnh đẹp trong máy điện thoại muốn cho xem, ông đưa tay ra lấy thì nữ tạp vụ liền giấu điện thoại dưới đùi. Khoảnh khắc ông Tấn choàng tay qua đùi nữ tạp vụ lấy điện thoại đã bị ghi hình.

"Chị ấy nói trong điện thoại có lưu hình đẹp, muốn đưa tôi xem. Tôi cầm lấy điện thoại thì chị tạp vụ tránh qua một bên, giật điện thoại lại và kéo tay tôi đi theo.”

Vị này khẳng định không có tình cảm với người phụ nữ này, mọi chuyện chỉ là hiểu nhầm. Được biết, đơn vị này đã nhắc nhở ông Tấn về hành vi trên, do không có chứng cứ nên không thể xử lý vị Phó Giám đốc Sở này.

- Các ông ở Sở Văn Hóa – Thể Thao và Du Lịch tỉnh (VHTTDL) Cà Mau chỉ có tài che chở, bênh vực cho nhau thôi. Đó là kiểu làm việc của những anh quan lo bảo vệ “quyền lợi nhóm, quyền lực cá nhân” để cùng nhau đàn áp bóc lộc nhân dân từ nhà đất tiền bạc đến nhân phẩm con người.

Sự thật như thế nào

Các ông có nghe chị XT. là nhân vật chính phanh phui ra toàn bộ sự thật về việc này không? Hãy nghe chị XT phẫn nộ quá nên mới phải lên tiếng. Chị biết mình chỉ là thân phận tạp vụ nên lâu nay đành lặng im. Sự việc lùm xùm quá chị mới lên tiếng. Chị X.T. (người phụ nữ trong clip bị Phó giám đốc Sở Văn Hóa – Thể Thao và Du Lịch Cà Mau sờ tay vào vùng 'nhạy cảm') cho biết, “Clip mà báo chí đăng tải là hoàn toàn đúng sự thật và chính người chị của chị X.T đã đặt máy quay để bắt tại trận chứ không phải bị người khác quay lén như ông Hồ Ngọc Tấn trả lời báo chí trước đó.”

Theo chị X.T., hành vi của ông Tấn như thể hiện trong clip là đã rất nhiều lần. Nên chị “bức xúc” và chị của chị T. quyết định đặt máy quay. Hành vi cố ý của ông Tấn đã khiến chị bị xúc phạm nên chị xin nghỉ việc tại Sở này, chứ không phải liên quan đến hoàn cảnh gia đình như trong đơn chị nêu. Tuy nhiên, do bản thân chỉ là một tạp vụ nên chị không dám lên tiếng.

Chị X.T. thông tin thêm, chị chỉ định quay clip lại cho các vị lãnh đạo tỉnh thấy hành vi của ông Tấn đối với chị như thế nào chứ không có ý định thưa kiện và cũng không thông tin cho báo chí. Tuy nhiên, không biết vì lý do nào mà clip bị lộ khiến báo chí vào cuộc, đăng tải. Chị nói, “Em cũng biết đó, trước đây khi em và nhiều anh chị báo đài gọi hỏi chị luôn tìm lý do để từ chối trả lời vì thấy không cần thiết lắm. Tuy nhiên, khi đọc được nội dung ông Tấn trả lời báo chí cho rằng 'khi họp Văn phòng Sở ông hay góp ý chị tạp vụ này kia nên bị ghét'. Nên tôi hết sức bức xúc vì ông ấy dám làm nhưng lại không dám nhận”!

Nữ tạp vụ cũng cho rằng, ông phó giám đốc Sở nói choàng tay chỉ để lấy điện thoại là nói dối vì lúc đó chị không hề giữ điện thoại trong người và “hình ảnh trong clip đã chứng minh được lời nói dối của ông Tấn.”

Ông Tấn choàng tay qua đùi nữ tạp vụ đã bị ghi hình.

Nữ tạp vụ nói, “Tôi không tố cáo, nhưng theo tôi, việc lãnh đạo tỉnh Cà Mau chỉ xử lý ông Tấn với hình thức kiểm điểm rút kinh nghiệm gì đó là không thể chấp nhận được.”

Có nghĩa là chị XT đòi hỏi phải có hính thức kỷ luật thích đáng hơn. Vậy cái sở Văn Hóa tỉnh Cà Mau nghĩ gì? Một bạn đọc bình luận: “Mỗi sở nên lập thêm một sở gọi là Sở Thú dành cho các quan tha hồ làm trò khỉ với nữ nhân viên.”

Thật ra chuyện ngài Giám Đốc hoặc các quan trên sàm sỡ nữ nhân viên dưới quyền ở VN là chuyện thường ngày. Có những chuyện đổ bể khiến nhiều gia đình tan nát hoặc hờn ghen đâm chém nhau túi bụi cũng thường xảy ra. Tuy nhiên có những chuyện vẫn còn giữ mãi trong im lặng bởi cuộc sống vô vàn khó khăn, kiếm được một việc làm không dễ nên người phụ nữ đành chịu thiệt thòi. Thời đại này người dân khổ đủ đường. Lại một chuyện khôi hài khác vừa xảy ra.

Nhà sư chùa đánh bạc với ba cô gái đêm khuya

Giữa đêm khuya, ngay tại gian nhà khách ở Chùa Mồi, Phổ Yên, Thái Nguyên, các người này đã cùng nhau ngồi đánh bạc dưới hình thức đánh phỏm ăn tiền.

Mới đây, trên mạng xã hội cũng đã xuất hiện một clip bắt quả tang sư chùa đánh bạc với 3 cô gái. Trong clip, một công an khẳng định: "Ba cô con gái mặc quần như thế kia, ở với sư qua đêm, đến 12 giờ đêm là không chấp nhận được."/span>

Được biết, các đối tượng bị bắt quả tang đang đánh bạc bằng hình thức đánh phỏm gồm: Ngô Duy Sơn (tức Thích Giác Minh), 22 tuổi, và Ngô Duy Giang (tức Thích Giác Ân, 24 tuổi, cùng có hộ khẩu tại tổ 13, phường Quang Trung. Danh tính đối tượng thứ ba là Phạm Minh Thắng, 23 tuổi, thường trú tại phường Hàm Rồng, T.P Thanh Hóa.

Thắng đang là sinh viên Trường Đại Học Y - Dược Thái Nguyên. Còn Ngô Duy Sơn và Ngô Duy Giang đều đang tu tại chùa Mồi. 3 cô gái trẻ được cho là bạn của Thắng quen nhau qua mạng xã hội.

Tang vật thu giữ tại hiện trường gồm: 52 quân bài tú lơ khơ, 640,000đ (sáu trăm bốn mươi nghìn đồng chẵn) tiền mặt trên chiếu bạc và một chiếu cói một mặt có hoa văn dùng để ngồi đánh bạc./span>

Tại nơi diễn ra sự việc có 08 người (5 nam, 3 nữ).

Sau đó, các sư chùa, nam thanh niên và ba cô gái đánh bạc đều bị đưa trụ sở công an để điều tra thêm.

Các nhà báo và người viết bài này không có ý báng nhạo các nhà sư chân chính trụ trì tại các chùa ở VN. Đây chỉ là chuyện “cá biệt” vừa xảy ra đã tung hê trên khắp các trang báo. Tuy nhiên cũng có thể còn có những chuyện lơ mơ khác chưa bị lật tẩy thôi.

Đến chuyện nước mắm gây ung thư

Trong khi hầu hết mọi gia đình đang hoang mang vì lợn (người miền Nam gọi là heo) được cho ăn Salbutamol, Cysteamine để tăng trọng, tạo nạc. Đến lúc giết thịt bán, lợn bị bơm nước cho tăng trọng; tiêm thuốc an thần, ngâm hóa chất để tươi ngon, màu sắc bắt mắt. Giờ ăn thịt lợn, nhiều người lo sợ “rồi không biết căn bệnh ung thư đến hỏi thăm lúc nào” thì người dân lại tá hỏa vì nước mắm gây ung thư.

Trong cơn lo lắng chưa kịp nguôi vì những loại nước mắm công nghiệp toàn “hóa chất pha vị mắm” đang hoành hành khắp thị trường, thì một thông tin gây sốc khác lại xuất hiện: Nước mắm xịn cũng… độc! Chuyện bắt nguồn từ Vinastas công bố hàm lượng thạch tín (asen) trong nước mắm làm dư luận nổi sóng. Thông tin của Vinastas ngay lập tức được báo chí và mạng xã hội đồng loạt đăng tải.

Nước mắm truyền thống bị mang tiếng vì thông tin chứa thạch tín.

Hoang mang nước mắm chứa thạch tín

Từ bao đời nay, nước mắm là thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn của các gia đình Việt. Tuy nhiên, mới đây, thông tin 101/150 mẫu nước mắm được Hội Tiêu Chuẩn và Bảo Vệ Người Tiêu Dùng Việt Nam (VINASTAS) khảo sát có hàm lượng asen (thạch tín) cao quá mức cho phép, trong đó 95.65 % nước mắm độ đạm cao thì chứa thạch tín càng nhiều. Thông tin này gây nhiều lo lắng cho các bà nội trợ. Nhiều đại lý tạm thời ngưng cung cấp hàng, đề nghị nhà sản xuất giải trình thông tin. Đã có hệ thống siêu thị ngừng bán nước mắm truyền thống. Trong khi đó, doanh nghiệp sản xuất nước mắm truyền thống cũng đang đối diện với nguy cơ phá sản, còn ngư dân thì mất một nghề mưu sinh.

Rõ ràng Vinastas có mục đích đe dọa người tiêu dùng không nên dùng nước mắm truyền thống vì có thạch tín, chỉ nên mua thứ nước mắm do họ sản xuất thôi. Thông tin này được một số báo phụ họa đăng tải, nhiều bạn đọc cho đó là loại “truyền thông bất lương” về hùa với gian thương làm hại dân. Cụ thể là báo Thanh Niên đăng tin này đã bị gỡ xuống.

Bản tin Thanh Niên cáo lỗi và gỡ bỏ bài viết về “nước mắm” trên trang chủ báo Thanh Niên Online.

Hàng ngàn tỉ đồng sẽ chui vào túi gian thương

Gần đây nhất ngày 26/10, trả lời báo chí, Thứ trưởng Nội Vụ Trần Anh Tuấn cho biết, Bộ này đang trao đổi với các cơ quan liên quan, xem xét nếu cần thiết thì đình chỉ hoạt động của Hội Tiêu Chuẩn và Bảo Vệ Người Tiêu Dùng Việt Nam (Vinastas), để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện tôn chỉ, mục đích của Hội này.

Ai cũng biết số lượng nước mắm được dùng ở mỗi nhà là số tiền rất lớn hàng chục tỷ đồng mỗi ngày. Nếu cái hội chết tiệt này thành công số lợi kiếm được sẽ lên đến bao nhiêu tỷ đồng.

Rất nhiều băn khoăn và câu hỏi cần có sự vào cuộc với tinh thần trách nhiệm quyết liệt, minh bạch và khách quan của cơ quan chức năng, thay vì chúng ta cứ phải nghe những luồng thông tin trái chiều qua lại.

Làm việc kiểu gì?

Lối làm việc lửng lơ kiểu “đánh trống bỏ dùi” của các cơ quan chức năng khiến người dân càng bất an. Không biết chừng vào bữa cơm hằng ngày, người tiêu dùng không biết chọn loại nước gì để chấm, có khi phải lấy nước sôi pha muối dùng tạm? Xin các quan vui lòng công bố mọi chi tiết thật rõ ràng cho người dân an tâm. Quá nhiếu chuyện người dân mất niếm tin vào các quan rồi.

Sau ung thư, ô nhiễm môi trường ở VN đang giết chết người dân mỗi ngày. Ô nhiễm tiếng ồn, nguồn nước, không khí bụi bặm không chỉ là nỗi ám ảnh của con người đang phải đối mặt, mà còn là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh tật nguy hiểm. Nhìn đâu cũng thấy bệnh tật nhưng người dân không biết làm gì hơn, đành phó thác tính mệnh cho Trời nhưng có khi ông Trời cũng chối tội.

Một chuyện vui của bạn đọc nguyendinh minh viết:

“Công an đã vào cuộc điều tra xem "ai gây lụt". Theo chứng cứ ban đầu thì do thằng nước, bắt thằng nước về thì nó chối biến đổ lỗi cho chị mưa, triệu tập chị mưa lên điều tra thì chị ấy khóc lóc đổ lỗi cho ông trời, viết giấy mời Ngọc Hoàng lên thẩm vấn thì ổng ấy bảo: chắc là do anh đánh máy đánh nhầm chứ trẫm chưa có ra lệnh. Cuối cùng... vài chục anh đánh máy đã bị bắt và công an đang phát lệnh truy nã những người bỏ trốn”.

Đó là kiểu chạy tội của các quan chức VN chúng ta vẫn thường gặp. Lỗi tất cả ở mấy thằng đánh máy và “đang điều tra”! Khôn hồn thì người VN phải tự bảo vệ lấy gia đình mình thôi, dừng mong đợi ở các quan trên.

Văn Quang

Viết từ Sài Gòn ngày 07.11.2016

Khai Dân Trí

Văn Quang

TRẢ LẠI CHO DÂN

TRẢ LẠI CHO DÂN

HỒ TẤN VINH

Bài hát này xuất hiện cách đây ba năm rồi. Nó đã từ từ thâm nhập vào lòng dân.

Tác giả là một cựu Tù Nhân Lương Tâm. Những đau khổ đã trải qua và ước vọng cho dân tộc kết tinh thành dòng nhạc và lời.

Khác hẳn với một kiến nghị năn nỉ, thỉnh nguyện thư xin xỏ, tiếng hát cất lên là một biểu hiện của quyết tâm, xác định một lập trường. Đây là cái thức tỉnh của người dân vùng lên đứng dậy. Khoác dưới hình thức văn nghệ, đây chính là một đòi hỏi huyệch tẹt thẳng vào mặt bạo quyền.

Bài hát kết nối mọi người dân vào hành động.

Nếu người dân từ Bắc Trung Nam, trong mọi trường hợp, bất cứ nơi nào, nơi tôn kính thờ phượng hay nơi hắc ám  khám đường, đứng chung một tập thể hay chỉ lẻ loi, cô độc một mình hát vang bài này thì cái uy lực của tiếng hát có thể chuyển hóa tình thế.

Không ai có thể ngăn cấm tiếng hát này. Tiếng hát này sẽ mỗi ngày mỗi quyết liệt hơn, nóng bổng hơn trong dân chúng và nó chính là bước tiến của nhân quyền và tự do. Cái uy lực của tiếng hát thay đổi được chế độ.

Mỗi người dân chỉ cần đóng góp một tiếng hát thôi. Có được không?

Đây là phương cách trí tuệ nhứt để tự cứu mình và cứu nước.

ĐỨNG TRƯỚC NGUY CƠ MẤT CÒN.

HÀNH TRÌNH DỰNG NƯỚC.

Bài viết hôm nay đánh dấu tiến độ cực kỳ khả quan của bài hát và nhiệt tình chung của quần chúng.

HỒ TẤN VINH

Melbourne

Ngày 14 tháng 8 năm 2016

TRẢ LẠI CHO DÂN Trả lại đây cho nhân dân tôi Quyền tự do, quyền con người Quyền được nhìn, được nghe, được nói Quyền được chọn chân lý tự do Quyền xóa bỏ độc tài độc tôn. Trả lại đây cho anh quân nhân Quyền được sống đời trai hùng Quyền tự hào, tự tôn nòi giống Là bảo vệ non nước Việt Nam Là bảo vệ dân lành Việt Nam. Trả lại đây quyền phúc quyết của toàn dân Dân biết điều gì dân cần Để tự do mưu cầu hạnh phúc. Trả lại đây quyền chính đáng của người dân Dân biết chọn gì cho mình Cho thái bình non nước Việt Nam.

Nhóm Thanh Niên Dân Chủ Bắc Trung Nam

Những bài viết của tác giả Hồ Tấn Vinh được lưu trữ tại Khai Dân Trí Viết Về Việt Nam Một cái nhìn lịch sử Việt Nam 2013: Tìm Một Lối Về Việt Nam 2014: Tiếng Gọi Công Dân Việt Nam 2015: Đường Cùn Quỳ Gối hay Đứng Thẳng Lưng? Lập Trường Dân Tộc: Giỡ Hồ Sơ Cũ (01) Lập Trường Dân Tộc: Quốc Hội và Quốc Hội (02) Lập Trường Dân Tộc: Nhìn Nước Qua Cầu (03) Lập Trường Dân Tộc: Con Cá Giẫy Chết (04) Chút Ân Tình Gởi Về Quê Hương Hy Vọng Vươn Lên Từ Tuyệt Vọng: Cái Giá Để Tỉnh Dậy (01) Hy Vọng Vươn Lên Từ Tuyệt Vọng: 70 Năm Sập Bẫy (02) Hy Vọng Vươn Lên Từ Tuyệt Vọng: Những Con Người Dựng Nước (03)

Khai Dân Trí

Hồ Tấn Vinh

Nhân Tình Thế Thái

Nhân Tình Thế Thái

Thế gian biến cải vũng nên đồi,
Mặn, nhạt, chua cay, lẫn ngọt bùi,
Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử,
Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi.
Xưa nay, đều trọng người chân thực,
Ai nấy nào ưa kẻ đãi bôi.
Ở thế, mới hay người bạc ác,
Giàu thì tìm đến, khó tìm lui.

(BẠCH VÂN QUỐC NGỮ THI)

I. Chú thích :

Biến cải vũng nên đồi : Chỉ những sự thay đổi lớn lao trong cuộc đời như thay đổi bộ mặt xã hội, thay đổi cảnh vật, thay đổi của lòng người.
Mặn, nhạt, chua, cay, ngọt, bùi : Chỉ những trạng thái, tình cảnh, tình huống ngang trái trong cuộc sống đa đoan, tục luỵ, chìm nổi.
Đệ tử : dt, Chỉ những kẻ dưới quyền, tay chân, thuộc hạ sống bám vào việc tâng bốc cấp trên.
Kẻ đãi bôi : kẻ nói lời ngon ngọt lấy lòng, không thật, xảo ngôn.

II. Bình Giảng :

Qua bài thơ Nhân Tình Thế Thái tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm cho ta thấy sự thật về bộ mặt của người đời, nơi đó, đầy rẫy những kẻ hám danh vụ lợi, tầm thường, vì miếng cơm áo quên điều nhân nghĩa, dù trong tận đáy lòng, con người cũng biết trọng điều chân thật, ghét sự dối trá, gian manh; mà chỉ những tâm hồn sống từng trải nếm qua mọi cảnh đời mới thấu hiểu được.

Bài thơ có bố cục theo thể thơ Đường luật, Thất ngôn bát cú :

Câu 1-2: Cuộc đời luôn thay đổi, thăng trầm đầy vơi với mọi cảnh ngộ.

Câu 3-4: Tâm lý, thói đời vụ lợi và phù thịnh, quên nhân nghĩa.

Câu 5-6: Thiện ý của con người xưa nay ưa chân thật, ghét gian ngoan.

Câu 7-8: Có sống ở đời, mới rõ được nhân tình thế thái.

Mở đầu bài thơ, tác giả cho thấy cảnh đời luôn biến đổi tang thương, trong đó con người cũng từng trải qua bao cảnh ngộ đa đoan, trớ trêu, đau khổ và hạnh phúc... Nhưng không phải con người luôn giữ được bản chất thiện lương của mình. Mỗi thay đổi cũng xuất hiện đầy rẫy những cảnh ngộ lọc lừa, phản phúc, trắng trợn đến mức tàn nhẫn, phũ phàng :

Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử,
Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi

Những cụm từ còn, hết, trùng điệp và đối xứng nhau trong hai câu thực như góp phần mô tả sự trắng trợn, thẳng thừng đến mức phũ phàng của tình đời đen bạc. Cách ngắt nhịp 2 - 2 - 3 của cả hai câu thực cũng bật lên giọng điệu cứng rắn, đến lạnh lùng. Hai câu thực đã toát lên ý chính, tư tưởng chính của bài thơ: Con người chỉ sống vụ lợi, vì miếng cơm manh áo, (bạc , tiền, cơm, rượu) làm gì có đạo lý và nhân nghĩa. Làm gì còn tình nghĩa đệ tử và đạo lý ông tôi, Mối tương quan đó chỉ có giá trị khi đi liền với bạc tiền và cơm rượu. Hết chất xúc tác đó thì các thực thể tách rời nhau. Con người lấy cặp mắt trắng dã lạnh lùng để nhìn nhau (bạch nhãn), không tình cảm. Những tưởng rằng đã cùng nhau trải qua bao cảnh ngộ mặn nhạt chua cay lẫn ngọt bùi, thì tình phải sâu hơn nghĩa phải trọng hơn. Nhưng thực tế phũ phàng đã cho ta một bài học: sự từng trải chỉ giúp ta có một nhận thực chính xác hơn, xót xa hơn về lòng dạ người đời: bội bạc và vụ lợi.

Trước đây đọc Sầm Tham :

Thế gian giao kết do hoàng câm (kim)
Hoàng câm bất đa giao bất thâm...
(Người đời giao kết vì tiền,
Ít tiền tình nghĩa có bền được đâu.)

Ngày nay đọc Nguyễn Bỉnh Khiêm ta thấy nhà thơ xưa và nay, con người dù ở bất cứ nơi đâu và thời nào cũng thế. Người thức giả dù từng trải việc đời, cũng chỉ biết mô tả, mỉm cười nhẹ nhàng khoan dung để mong sửa đổi chút phong hoá… nên ở hai câu luận tác giả nhắc nhở cái tính thiện trong thâm tâm mỗi con người :

Xưa nay, đều trọng người chân thực,
Ai nấy nào ưa kẻ đãi bôi.

Chân thực là cái vốn quí mà trời đất đã cho ta. Mỗi người phải biết vun bồi sửa chữa mỗi ngày để hoàn thiện mình, và cải tạo cuộc đời cho nó ý nghĩa hơn, đáng sống hơn. Đó là đạo lý của cuộc sống. Vì dù sao chăng nữa, con người vẫn biết trọng nhân nghĩa, ghét gian tà.

Vả lại, phải là người sống từng trải sâu sắc như thế nào, tác giả mới nhận xét thấu đáo cuộc đời, khả dĩ tìm một con đường ứng xử thích hợp hơn :

Ở thế, mới hay người bạc ác,
Giàu thì tìm đến, khó tìm lui.

Cũng sống trong cảnh người đời, thâm hiểu về cuộc đời, thế thái nhân tình... nhưng văn hào La Rochefoucauld của Pháp, nhìn đời với cặp mắt bi quan, tuyệt vọng. Trái lại, nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm - Việt Nam có thái độ điềm nhiên trước cảnh đời đen bạc, hiểu thói đời tầm thường, tráo trở và dung tục... nhưng người vẫn có nụ cười nhẹ nhàng, khoan dung đối với nhân quần xã hội của một bậc chính nhân quân tử, vui cuộc đời ẩn dật.

Phạm Văn Cảnh

Khai Dân Trí

Phạm Văn Cảnh